วรรณกรรมเรื่อง "หัวใจชายหนุ่ม" สะท้อนให้เห็นถึงกระแสปะทะทางวัฒนธรรมในสังคมไทยยุคเปลี่ยนผ่าน โดยนำเสนอผ่านมุมมองของคนรุ่นใหม่ที่ไปศึกษาต่อ ณ ประเทศอังกฤษ (นักเรียนนอก) ที่ได้รับอิทธิพลจากวิถีชีวิตแบบตะวันตกอย่างเต็มเปี่ยม เมื่อต้องเดินทางกลับมาเผชิญความจริงในสังคมไทยที่ยังมีกรอบประเพณีดั้งเดิม จึงเกิดเป็นความขัดแย้งในใจและการปรับตัว นอกเหนือจากนี้ผู้แต่งยังใช้ศิลปะทางการประพันธ์ผ่านรูปแบบ "จดหมาย" เพื่อสะท้อนภาพรวมของสังคม ค่านิยม และภาษาที่ผสมผสานระหว่างไทยและอังกฤษ (Thai-English) ได้อย่างสมจริงตามยุคสมัย
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) * พระนามเดิม: สมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ
พระราชสมภพ: 2 มกราคม พ.ศ. 2423
พระราชบิดาและพระราชมารดา: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) และสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
การดำรงพระยศ: * พระชนมายุ 8 พรรษา ทรงได้รับการสถาปนาเป็น สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนเทพทวาราวดี
ต่อมาทรงดำรงตำแหน่ง สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมงกุฎราชกุมาร แทนสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ ที่เสด็จสวรรคต
เสด็จขึ้นครองราชย์ในปี พ.ศ. 2453
พระปรีชาสามารถ: ทรงเป็นทั้งนักปราชญ์และกวีเอก จนได้รับพระราชสมัญญาว่า "สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า" ทรงเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์และโบราณคดี มีผลงานพระราชนิพนธ์ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรองรวมกว่า 200 เรื่อง ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ
นามแฝง (นามปากกา): ทรงใช้นามแฝงที่หลากหลายในการสร้างสรรค์ผลงาน เช่น รามจิตติ, อัศวพาหุ, ศรีอยุธยา, พันแหลม, นายแก้วนายขวัญ เป็นต้น
ลักษณะคำประพันธ์: นวนิยายขนาดสั้นประเภท ร้อยแก้ว * รูปแบบการนำเสนอ: จัดทำในรูปแบบ "จดหมายโต้ตอบ" รวมทั้งสิ้น 18 ฉบับ
นามแฝงที่ใช้ทรงพระราชนิพนธ์: รามจิตติ
แหล่งตีพิมพ์ครั้งแรก: หนังสือพิมพ์ ดุสิตสมิต เมื่อปี พ.ศ. 2464
วัตถุประสงค์: เพื่อให้ผู้อ่านในยุคนั้นได้เข้าใจถึงทัศนคติ ความคิดอ่าน และวิถีชีวิตที่กำลังเปลี่ยนแปลงไปของชายหนุ่มยุคใหม่
นายประพันธ์ ประยูรสิริ ชายหนุ่มนักเรียนนอกผู้จบการศึกษาจากประเทศอังกฤษ ได้เขียนจดหมายจำนวน 18 ฉบับ ส่งถึง นายประเสริฐ สุวัฒน์ เพื่อนสนิทที่ยังศึกษาอยู่ที่อังกฤษ เพื่อระบายความรู้สึกและการใช้ชีวิตหลังจากที่เขาต้องเดินทางกลับมารับราชการที่ประเทศไทย ซึ่งในช่วงแรกประพันธ์เกิดอาการ "Culture Shock" คิดถึงวิถีชีวิต ความบันเทิง และคนรักเก่าที่อังกฤษเป็นอย่างมาก
เมื่อกลับมาถึงไทย ประพันธ์ต้องเผชิญกับสิ่งที่ไม่ชอบหลายอย่าง เช่น ระบบอุปถัมภ์ที่พ่อพยายามฝากฝังเขาเข้ารับราชการ และการถูกคลุมถุงชนให้แต่งงานกับ แม่กิมเน้ย หญิงสาวที่พ่อเลือกให้ ซึ่งประพันธ์มองว่าเธอแต่งตัวพะรุงพะรังเหมือน "ต้นคริสต์มาส" และมีหน้าตาคล้ายนางจีนชุนฮูหยิน เขาจึงปฏิเสธอย่างสิ้นเชิง
ต่อมาชีวิตของประพันธ์เริ่มมีสีสันขึ้นเมื่อได้พบกับ อุไร หญิงสาวทันสมัย มั่นใจในตัวเอง และมีลักษณะคล้ายสาวตะวันตก ทั้งคู่สานสัมพันธ์กันอย่างรวดเร็วและใช้ชีวิตอย่างใกล้ชิดจนกระทั่งอุไรตั้งครรภ์ ทำให้พ่อของประพันธ์ต้องจัดงานแต่งงานให้ด้วยความไม่เต็มใจนัก
ทว่า ชีวิตคู่กลับไม่มีความสุข เนื่องจากอุไรเป็นคนชอบความหรูหรา ฟุ่มเฟือย และรักสนุก จนเกิดปากเสียงกันรุนแรง ในที่สุดอุไรได้หนีไปเป็นเมียน้อยของ พระยาตระเวนนคร ชายเจ้าชู้ที่มีเมียอยู่แล้วถึง 7 คน ทำให้ประพันธ์และอุไรต้องหย่าขาดจากกัน
เวลาผ่านไป ประพันธ์มีความเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงานจนได้เลื่อนยศเป็น หลวงบริบาลบรมศักดิ์ ส่วนอุไรถูกพระยาตระเวนนครทอดทิ้งเพื่อไปหาเมียใหม่ และโดนไล่ออกจากบ้าน อุไรซมซานกลับมาขอคืนดีกับประพันธ์ แต่ประพันธ์ใจแข็งและปฏิเสธ พร้อมแนะนำให้เธอกลับไปพึ่งพิงครอบครัวเดิม ต่อมาอุไรได้แต่งงานใหม่กับ หลวงพิเศษผลพานิช พ่อค้าผู้ร่ำรวย ทำให้ประพันธ์หมดห่วงและโล่งใจ
ในตอนท้ายของเรื่อง ประพันธ์ได้พบรักครั้งใหม่กับ ศรีสมาน หญิงสาวที่เรียบร้อยและเหมาะสม ซึ่งผู้ใหญ่ของทั้งสองฝ่ายต่างเห็นชอบด้วย ประพันธ์จึงตั้งมั่นที่จะสร้างครอบครัวที่อบอุ่นและมีความสุขที่แท้จริงกับเธอในอนาคต